Afghaanse duizendknoop, Langbroek Utrecht (Foto Maarten Hienekamp)

Afghaanse duizendknoop

Afghaanse duizendknoop komt oorspronkelijk uit de Himalaya en is als sierplant geïntroduceerd. De soort kan zich vegetatief sterk vermeerderen en concurreert met inheemse soorten maar in vergelijking met de andere Aziatische duizendknoopsoorten is deze soort minder invasief. In Nederland komt deze soort nog relatief weinig voor. De kleinere groeiplaatsen zijn nog eenvoudig handmatig of machinaal te verwijderen waarbij het belangrijk is dat alle wortelstokken worden verwijderd.

Hoe herken ik Afghaanse duizendknoop? 

De groep van exotische Aziatische duizendknopen omvat in Europa vier soorten: Japanse duizendknoop (Fallopia japonica), Boheemse of Basterdduizendknoop (F. x bohemica), Sachalinse duizendknoop (F. sachalinensis) en Afghaanse duizendknoop (Persicaria wallichii). Deze soorten zijn op veel plaatsen wereldwijd geïntroduceerd als sierplant.  

Afghaanse duizendknoop is een vaste, kruidachtige plant uit de duizendknoopfamilie die onder gunstige omstandigheden tot circa 2.5 meter hoog kan worden. De plant heeft holle stengels die bestaan uit compartimenten en zijn meestal roodbruin gekleurd. De bladeren zijn 4-10 cm breed, langwerpig tot lancetvormig en met een afgeknotte of iets hartvormige voet en een lang toegespitste top. De randen zijn gegolfd. Aan de onderzijde zijn ze vaak behaard. De plant bloeit van september-oktober tot ver in november met eindstandige, grote, brede pluim van witte of soms iets roze bloemen. De bloemen zijn tweeslachtig, een bloem met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen. De bloemsteeltjes zijn rood. De vruchten bestaan uit een eenzadige dopvrucht of nootje. In onze omgeving zijn echter nog geen rijpe zaden aangetroffen. 

In het voorjaar groeien vanuit de ‘knopen’ op de wortelstokken in korte tijd veel stengels dicht op elkaar. Ook op de grens tussen twee stengelcompartimenten zitten knopen waaruit nieuwe zijtakken met bladeren groeien. Vermeerdering en verspreiding gebeurt in Nederland uitsluitend langs vegetatieve weg via fragmenten van wortelstokken en stengels. 

Klik op de afbeeldingen om ze te vergroten.

Grote foto: Maarten Hienekamp.

Afghaanse duizendknoop wordt soms verward met Persicarium polymorpha die als (niet woekerende) tuinplant wordt aangeboden. Nader taxonomisch onderzoek is nodig om onduidelijkheden over herkomst, verwantschap met andere soorten, genetische variatie en mogelijke hybridisatie op te helderen. 

Bloeiende Persicaria polymorpha (Foto Wikimedia Commoms, Cultivar413)
Bloeiende Persicaria polymorpha (Foto Wikimedia Commoms, Cultivar413)

Herkomst – Waar komt Afghaanse duizendknoop vandaan? 

Afghaanse duizendknoop is oorspronkelijk afkomstig uit de alpine- en subalpine zones tussen de 2400 en 4400 m hoogte van het Himalaya-gebergte (China, Tibet, Bhutan, Kashmir, Pakistan, Nepal en India). Anders dan de Nederlandse naam doet vermoeden zijn er geen aanwijzingen dat de soort ook in Afghanistan voorkomt. In het oorspronkelijke verspreidingsgebied is Afghaanse duizendknoop een pioniersoort die zich vestigt op verstoorde plekken zoals rotsvelden en lawinebanen. 

Verspreiding – Waar komt Afghaanse duizendknoop voor? 

Afghaanse duizendknoop is als sierplant vanuit Azië ingevoerd in Europa. In het Verenigd Koninkrijk is de plant omstreeks 1900 ingevoerd en aangeplant in botanische tuinen en van daaruit verwilderd. Vanaf ongeveer 1920 is Afghaanse duizendknoop ook in Nederland als sierplant aangeplant op landgoederen en bij landhuizen in vooral het midden van het land en is van daaruit verwilderd. De plant is inmiddels te vinden op zeer uiteenlopende plekken: in ruderale, vochtige en humeuze ruigten en op de oevers van waterlopen, in bermen en bij landgoederen, in bossen en struikgewas. De soort is op een aantal plaatsen in Nederland al langdurig aanwezig en breidt zich daar geleidelijk uit. Aan de andere kant lijkt de soort zich niet vaak op nieuwe plaatsen te vestigen. In totaal gaat het om ca. 250 groeiplaatsen (Waarneming.nl). In België, Verenigd Koninkrijk en Zwitserland wordt de soort wel als invasieve exoot beschouwd.  

Verspreiding Afghaanse duizendknoop over Nederland
Verspreiding Afghaanse duizendknoop over Nederland

Risico’s - Wat zijn de problemen? 

Afghaanse duizendknoop kan zich vegetatief sterk vermeerderen en concurreert met inheemse soorten. In vergelijking met de andere Aziatische duizendknoopsoorten is deze soort in Europa minder wijd verspreid en wordt minder invasief geacht. De dominantie van Afghaanse duizendknoop in een bestaande vegetatie is waarschijnlijk minder sterk dan bij de Fallopia-soorten, maar helemaal zeker is dat niet. Er is niets bekend over schade aan gebouwen of infrastructuur zoals we dat kennen van o.a Japanse duizendknoop. Het is echter niet uitgesloten dat bij verdere verspreiding deze problemen ook kunnen gaan optreden. 

Verdere verspreiding vindt net al bij de andere Aziatische duizendknopen vooral plaats door ondeskundig beheer van bestaande groeiplaatsen, het transporteren van grond waarin nog delen van wortelstokken en stengels zitten of het verslepen van wortel- en stengelfragmenten door machinaal maaien. Fragmenten van wortelstokken en/of stengels kleiner dan één cm kunnen uitgroeien tot nieuwe planten. Komen deze fragmenten op een andere plek op de grond terecht dan groeien daar weer nieuwe planten uit. Jonge, individuele planten zijn nog relatief eenvoudig te verwijderen. Eenmaal gevestigde haarden zijn moeilijk weg te krijgen. 

Preventie - Hoe voorkom je verdere verspreiding?

Ondanks het feit dat Afghaanse duizendknoop veel minder wijd verspreid voorkomt en zich minder invasief lijkt te gedragen dan bijvoorbeeld Japanse duizendknoop, is het toch belangrijk verdere verspreiding zoveel mogelijk te voorkomen. Zorg daarom bij werkzaamheden op, of in de buurt van Afghaanse duizendknoop, net als bij de andere duizendknoop-soorten dat er geen wortel- of stengelfragmenten worden verspreid. Hierdoor kunnen nieuwe haarden ontstaan. Controleer en reinig kleding en machines na de werkzaamheden. Voorkom het transporteren van grond waarin zich mogelijk nog delen van wortelstokken en stengels bevinden. Afvoer van ‘verontreinigde’ grond moet zorgvuldig gebeuren, langs vooraf vastgestelde routes. 

Het Landelijk protocol omgaan met Aziatische duizendknopen biedt handvatten om verspreiding van de Aziatische duizendknopen tegen te gaan en de duizendknopen te bestrijden. Het protocol bestaat uit losse infobladen ingedeeld in de categorieën 1) Infobladen met algemene informatie, 2) Infobladen met handreikingen voor veel voorkomende werkzaamheden zoals maaien, grondwerk en omgaan met groenafval en 3) Infobladen met handreikingen voor verschillende locatietypen zoals wegbermen, openbaar groen, verhardingen, kunstwerken ed. 

Beheersing en bestrijding – Welke methoden zijn er?

Afghaanse duizendknoop komt veel minder wijd verspreid voor dan de Fallopia-soorten en de groeiplaatsen zijn over het algemeen relatief klein. Deze groeiplaatsen zijn nog eenvoudig handmatig of machinaal te verwijderen waarbij het belangrijk is dat alle wortelstokken worden verwijderd.  

Voor het beheersen en bestrijden van Aziatische duizendknopen, met name de Fallopia-soorten, zijn verschillende methoden en technieken beschikbaar. Elke methode heeft z’n specifieke voor- en nadelen en variëren sterk in effectiviteit. De meeste gangbare beheermethoden zijn gericht op het regelmatig verwijderen van de bovengrondse delen van de plant. Deze aanpak heeft echter, ook op lange termijn, vaak niet het gewenste effect: de plant blijft telkens terugkomen. Voor een effectieve bestrijding van de duizendknoop is het noodzakelijk ook de wortelstokken aan te pakken.  

De beschikbare methoden en technieken zijn ook geschikt voor het bestrijden van Afghaanse duizendknoop. Een volledig overzicht vindt u hier

Wet & Regelgeving - Welke regels en protocollen zijn van toepassing?

Afghaanse duizendknoop staat op de concept-uitbreidingslijst 2021 en gaat mogelijk ook onder de EU regelgeving voor Invasieve Exoten vallen. De beslissing over de plaatsing op de Unie-lijst wordt eind 2021 door de EU genomen.  

Plaatsing op de Unie-lijst van zorgwekkende invasieve uitheemse soorten betekent dat er een Europees verbod van kracht is op bezit, handel, kweek, transport en import van de soort. Daarnaast geldt voor lidstaten de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen en te verwijderen. En als dat niet lukt om de populatie zodanig te beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Waar vind ik meer informatie?