Pontische rododendron

Pontische rododendron (Rhododendron ponticum) is een invasieve exoot die oorspronkelijk in Zuid-Europa en Zuidwest-Azië voorkomt.

In de 18e eeuw is de soort naar Nederland is gehaald als sierplant en sinds 1900 is gaan verwilderen. De soort vermeerdert zich zowel vegetatief als via zaden. Pontische rododendron groeit vooral op vochtige, min of meer zure grond op buitenplaatsen en in bossen.

Hoe herken ik Pontische rododendron?

Pontische rododendron is een groenblijvende meerjarige plant die 1 tot 3 (soms wel 8) meter hoog wordt. De planten wortelen vrij ondiep. De schors is bruinachtige grijs met rechthoekige patronen. De bladeren zijn elliptisch van vorm, leerachtig, kaal en glanzend diepgroen. De onderkant van de bladeren is lichter van kleur. De bladeren zijn giftig voor vee. Pontische rododendron bloeit in mei en juni, de tweeslachtige bloemen staan met 8 tot 15 bijeen. Ze zijn paars, roze, witachtig of lila met bruine puntjes, trompetvormig en 4 tot 6 cm lang. De kelk is 1 tot 2 mm lang. De slippen zijn driehoekig, ongelijk en meestal kaal.

Pontische rododendron

De planten verspreiden zich zowel vegetatief als via zaden. Zaden ontkiemen het beste op min of meer kale plekken. Struiken groeien veelal breed uit, met lage takken. Wanneer een tak afbuigt, kan deze opnieuw wortelen (afleggers). Daarnaast verspreidt de soort zich beperkt via wortelopslag. Pas na 12 tot 20 jaar produceren de struiken voor het eerst zaad. Bloemen kunnen elk tussen de 3000 en 7000 zaden produceren die onder goede omstandigheden met de wind of via water tot een afstand van ongeveer 100 meter verspreid kunnen worden. In gesloten bossen is deze afstand veel kleiner, ongeveer 10 meter. In de bodem blijven zaden meerdere jaren kiemkrachtig.

Herkomst – Waar komt Pontische rododendron vandaan?

Rododendron is inheems in Klein-Azië en Zuidoost-Europa en werd voor het eerst verwilderd in Europa aangetroffen in 1763 in Groot-Brittannië. Omwille van zijn groenblijvende karakter en de mooie bloeiwijze werd en wordt rododendron vaak aangeplant langs bos- en parkwegen. In Nederland is rododendron plaatselijk vrij algemeen, voornamelijk in het oosten, midden en zuiden en in de Hollandse duinen. De soort komt hier verwilderd voor op vochtige, min of meer zure grond op buitenplaatsen en in bossen. De soort heeft een voorkeur voor koele en vochtige klimaten.

Pontische rododendron

Risico’s - Wat zijn de problemen?

Rododendron is een soort die zich in het Nederlandse bos langzaam maar zeker aan het uitbreiden is. De esthetische waarde van rododendron is ontegenzeggelijk groot en bovendien vertegenwoordigt de soort op veel landgoederen en buitenplaatsen een (cultuur)historische waarde. Het is daarom van belang deze waarden te laten meewegen bij het nemen van een beslissing om al dan niet te gaan bestrijden. Het is vooral van belang de verspreiding en ontwikkeling van rododendron in Nederland goed in de gaten te houden. Dat rododendron zich op dit moment nog niet sterk invasief gedraagt, betekent niet dat dit niet alsnog kan gebeuren, getuige de ervaringen met de problematiek rondom de soort op de Britse eilanden.

Pontische rododendron belemmert de natuurlijke verjonging van struiken en bomen door schaduw en door de slechte vertering van het strooisel. Hierdoor ontstaat een dikke strooisellaag waarin zaden van andere soorten slecht ontkiemen. Ook kan de soort een negatieve invloed hebben op de kruiden- en moslaag en de fauna. Zo zijn in Ierland de aantallen vogels lager in eikenbossen waar de struiklaag wordt gedomineerd door rododendron dan in eikenbossen zonder rododendron. De combinatie van deze twee factoren kan een afname van inheemse soorten tot gevolg hebben. Het weefsel van rododendron bevat potentieel toxische chemicaliën, waardoor het loof onverteerbaar is voor gewervelde dieren en slechts weinig insecten de plant als voedsel kunnen gebruiken. Het stuifmeel van de rododendron bevat voor bijen giftige stoffen. Dit leidt meestal echter niet tot bijensterfte omdat het wordt ‘verdund’ met stuifmeel van andere plantensoorten.

Verwilderde Pontische rododendron is in Nederland vaak de verspreider van de plantenziekte Phytophthora ramorum, een pseudoschimmel. De symptomen kunnen erg hevig zijn, maar rododendrons bezwijken zelden aan de ziekte. Op rododendron kan P. ramorum  de hele levenscyclus voltooien en zich door de vorming van sporen verder verspreiden. Aantastingen komen in heel Nederland voor maar het meeste op de Utrechtse heuvelrug, de Veluwezoom en in het Rijk van Nijmegen. Een groot aantal plantensoorten is vatbaar voor P. ramorum waardoor de ziekte een bedreiging vormt voor inheemse bomen en struiken, zoals bosbes, kastanje, beuk en mogelijk zomer- en wintereik. Loofbomen gaan dood aan de ziekte, maar er worden geen nieuwe sporen gevormd omdat de schimmel zijn levenscyclus niet op onze inheemse boomsoorten kan voltooien. Het aantastingsbeeld verschilt per plantensoort, maar verkleuring van het hout komt bij elke vatbare soort voor. Bij beuk treedt bloeding op die sterk doet denken aan de symptomen van de kastanjebloedingsziekte.

Preventie - Hoe voorkom je verdere verspreiding?

De soort is in een gebied redelijk gemakkelijk uit te roeien, als voorkomen wordt dat de planten tot zaadzetting komen. Pontische rododendron produceert pas na 10 tot 12 jaar zaad. Op plaatsen waar de soort zich nieuw vestigt en ongewenst is, kan deze dan ook vrij gemakkelijk worden bestreden door de jonge planten uit te trekken waardoor hij zich niet verder kan verspreiden.

Op locaties waar de rododendron gewenst is en waar deze cultuurhistorische en esthetische meerwaarde heeft, kan door zoneren en beheren de aanwezigheid van rododendron gecombineerd worden met het voorkomen van overlast buiten deze gewenste groeiplaats.

Beheersing en bestrijding – Welke methoden zijn er?

Pontische rododendron produceert pas na 10 tot 12 jaar zaad. Op plaatsen waar de soort zich nieuw vestigt en ongewenst is, kan deze dan ook vrij gemakkelijk worden bestreden door de jonge planten uit te trekken. Op groeiplaatsen waar ook oudere planten staat, is het raadzaam met verwijderen van deze oudere struiken te beginnen. Oudere planten produceren namelijk meer zaad dat gemiddeld over een grotere afstand wordt verspreid. Wanneer deze oudere zaadproducerende struiken verwijderd zijn, hoeft de nazorg middels uittrekken maar eens in de 10 jaar gedaan te worden, omdat pas na 10 jaar eventuele hergroei zaad gaat produceren. Zaden in de zaadbank blijven wel meerdere jaren kiemkrachtig.

Het bestrijden van rododendron heeft vaak verstoring van de bodem tot gevolg, waardoor de ontkieming van de grote hoeveelheid zaden van de soort sterk wordt gestimuleerd. Nazorg is daarom van groot belang.

Methode Effectiviteit Gericht op
Zoneren Door te zoneren waar de rododendron gewenst is en waar deze cultuurhistorische en esthetische meerwaarde heeft, kan de aanwezigheid van rododendron gecombineerd worden met het voorkomen van overlast buiten deze gewenste groeiplaats. Beheersing
Afzetten Door het herhaaldelijk afzetten (afzagen) raakt de plant uitgeput. Bestrijding
Rooien Rooien is een arbeidsintensieve, maar zeer effectieve methode om de plant te verwijderen. Bestrijding

IMG-20210216-WA0003.jpg

Voorbeeldprojecten

Onderstaande voorbeeldprojecten geven de ervaringen weer zoals opgesteld door de betrokken partijen. Wilt u ook een voorbeeldproject aanleveren, download dan hier het invulformulier.

Klik op het project voor meer informatie

Wet & Regelgeving - Welke regels zijn van toepassing?

Pontische rododendron staat niet op de Unielijst van invasieve exoten. Dat betekent dat er geen wettelijke plicht is deze soort te bestrijden. En het neemt niet weg dat terreinbeheerders (provincies, gemeenten, waterschappen, private organisaties en particulieren) al wel bezig zijn met het nemen van maatregelen om schade en overlast zoveel mogelijk te beperken.

Waar vind ik meer informatie?