Herstel waterkwaliteit sleutel in aanpak exotische rivierkreeften

De afgelopen jaren zijn exotische rivierkreeften uitgegroeid tot een groot probleem voor waterbeheerders. Ze graven gangen in oevers, eten waterplanten en zorgen voor troebel water. In Nederland hebben inmiddels zeven uitheemse soorten zich gevestigd, waaronder de Rode Amerikaanse rivierkreeft en de Geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft, die de meeste schade veroorzaken.Uit nieuw OBN-onderzoek blijkt hoe laagveensystemen weerbaarder kunnen worden gemaakt tegen uitheemse rivierkreeften. De oplossing ligt in het herstel van het ecosysteem, waarbij betere waterkwaliteit cruciaal is, en minder in het bestrijden van de rivierkreeften zelf.

Ecosysteem onder druk

Uit het onderzoek blijkt dat veel laagveensystemen al kwetsbaar zijn door andere milieuproblemen. Vooral een te hoge aanvoer van voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfor, verslechtert de waterkwaliteit. Hierdoor verdwijnen ondergedoken waterplanten en wordt het ecosysteem gevoeliger voor invasies van exoten.

Volgens de onderzoekers is het daarom essentieel om eerst de nutriëntenbelasting te verminderen. Zolang het water te voedselrijk blijft, heeft het verwijderen van rivierkreeften weinig effect: waterplanten kunnen zich dan toch niet herstellen.

Oevers en natuurlijke vijanden

Naast schoner water spelen ook de inrichting van oevers en natuurlijke predatie een rol. In gebieden waar rivierkreeften moeilijk kunnen graven – bijvoorbeeld langs oevers met stevige moerasvegetatie zoals riet en lisdodde – blijken de aantallen kreeften lager te zijn. Zulke vegetatie helpt bovendien oevererosie te beperken en biedt leefgebied aan andere waterdieren.

Uit analyses van maaginhoud van vissen en waterinsecten blijkt daarnaast dat veel soorten jonge rivierkreeften eten. Zo blijken onder andere de baars en snoek, maar ook verschillende waterinsecten, kreeftjes op het menu te hebben. Het herstel van gezonde vis- en macrofaunagemeenschappen kan daarom bijdragen aan natuurlijke regulatie van de populatie.

Veerkracht van waterplanten

Het onderzoek laat ook zien dat waterplanten veerkrachtiger zijn dan vaak wordt gedacht. In experimenten verdwenen planten niet volledig, zelfs niet bij hogere dichtheden van rivierkreeften. Sommige soorten trekken hun biomassa tijdelijk ondergronds terug, terwijl andere soorten snel opnieuw uitgroeien vanuit fragmenten.

Vooral gevarieerde plantengemeenschappen blijken beter bestand tegen vraat door rivierkreeften.

Eerst herstel, dan bestrijding

De onderzoekers benadrukken dat maatregelen in de juiste volgorde moeten worden uitgevoerd. Eerst moet de nutriëntenbelasting omlaag, zodat het water schoner wordt. Daarna kunnen oevers worden verbeterd en kunnen vis- en insectenpopulaties zich herstellen. Pas wanneer deze randvoorwaarden op orde zijn, kan intensief wegvangen van rivierkreeften blijvend effect hebben.Door deze combinatie van maatregelen hopen onderzoekers dat rivierkreeften uiteindelijk minder voedsel vinden en sterker onder druk komen te staan van natuurlijke vijanden.

Lees het volledige rapport hier.

OBN Natuurkennis houdt op 19 maart om 16.00 uur een webinar over dit onderwerp. 

Leadfoto: Bram Koese EIS