Zonnebaarzen wereldwijd in opmars, met gevolgen voor ecosystemen

Zonnebaarzen (Centrarchidae), een kleurrijke visfamilie afkomstig uit Noord-Amerika, verspreiden zich in hoog tempo over de wereld. Door hun aantrekkelijke uiterlijk zijn ze geliefd in vijvers en aquaria, en sommige soorten worden bovendien uitgezet voor de sportvisserij. Die populariteit heeft echter een keerzijde: zonnebaarzen vormen een toenemend risico voor natuurlijke ecosystemen.

Uit een recente analyse blijkt dat inmiddels dertig soorten zich buiten hun oorspronkelijke verspreidingsgebied hebben gevestigd, waarvan zeventien zelfs buiten Noord-Amerika. Verspreiding vindt vooral plaats door het loslaten van aquarium- en vijvervissen, ontsnappingen uit kwekerijen en doelbewuste uitzettingen. Met name de grootbekbaars (Micropterus nigricans) en de zonnebaars (Lepomis gibbosus) zijn sterk verbreid, met waarnemingen in respectievelijk 77 en 44 landen.

Ook in Nederland en Vlaanderen zijn zonnebaarzen aanwezig. De zonnebaars kan in ondiepe plantenrijke wateren met zandige bodems, zoals vennen en poelen, hoge dichtheden kan bereiken. De zonnebaars heeft zich in Nederland al op grote schaal gevestigd en breidt zich nog steeds uit. De grootbekbaars wordt vooralsnog slechts incidenteel waargenomen en lijkt zich in de Lage Landen nog niet voort te planten.

Het succes van deze soorten is te verklaren door hun snelle groei, hoge voortplantingssnelheid en grote aanpassingsvermogen. Ze zijn weinig kieskeurig in hun voedsel en kunnen in uiteenlopende habitats overleven. Tegelijkertijd hebben ze een aanzienlijke ecologische impact. Zonnebaarzen jagen op inheemse vissen, amfibieën en ongewervelden en kunnen daarnaast ziekten en parasieten verspreiden. In sommige gevallen leiden ze tot sterke afnames van inheemse soorten; zo kunnen populaties ongewervelden tot wel 80 procent afnemen. In Nederland droegen zonnebaarzen bij aan het verdwijnen van de bedreigde knoflookpad in het Rauwven bij Veghel.

Vanwege deze negatieve effecten is de zonnebaars opgenomen op de Europese Unielijst van invasieve exoten, wat betekent dat handel, kweek en verkoop verboden zijn.

De toekomstverwachting is zorgwekkend. Klimaatverandering en menselijke ingrepen, zoals dammen en kanalisatie, maken steeds meer gebieden geschikt voor deze soorten, onder andere in Europa en Azië. Hierdoor neemt de kans op verdere verspreiding toe. Tegelijkertijd ontbreekt voor veel zonnebaarssoorten nog een gedegen risicoanalyse. Wat wel duidelijk is, is dat preventie cruciaal is: het voorkomen van uitzettingen en het vergroten van bewustwording zijn essentieel. Eenmaal gevestigd blijken zonnebaarzen namelijk moeilijk te bestrijden.

Lees hier het originele artikel

Leadfoto: Paleo1954 (Wikimedia Commons)