Afwegingskader helpt waterbeheerders bij aanpak invasieve rivierkreeften

De groeiende populaties invasieve rivierkreeften in Nederland vormen al jaren een toenemend probleem voor waterbeheerders. Deze uitheemse soorten verstoren ecosystemen, beschadigen oevers en zorgen voor troebel water. Een nieuw landelijk afwegingskader biedt nu ondersteuning bij het maken van onderbouwde keuzes om deze overlast te beperken.

Toenemende druk op water en natuur

In verschillende Nederlandse wateren nemen invasieve rivierkreeften snel in aantal toe. Bij hoge dichtheden veroorzaken zij aanzienlijke ecologische en fysieke schade. Ze eten waterplanten en kleine waterdieren, graven in oevers en verstoren de balans in het watersysteem. Hierdoor kunnen heldere, soortenrijke wateren omslaan naar troebele systemen met weinig biodiversiteit.

De gevolgen zijn breed merkbaar: van verlies aan natuurwaarden tot risico’s voor waterveiligheid. Daarmee vormen rivierkreeften ook een extra uitdaging bij het realiseren van doelen binnen de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Natura 2000.

Hulpmiddel bij complexe keuzes

Water- en terreinbeheerders staan voor lastige afwegingen: waar is ingrijpen zinvol, en welke maatregelen zijn effectief? Het nieuwe Afwegingskader rivierkreeften, ontwikkeld in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), biedt hierbij ondersteuning.

Bij de ontwikkeling waren onder meer waterschappen, Rijkswaterstaat, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen betrokken. Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) begeleidde het proces.

Het afwegingskader helpt bij het selecteren van passende maatregelen, afhankelijk van het type water en de aanwezige rivierkreeftensoort. Het onderscheidt dertien watertypen en is uitgewerkt voor zes probleemsoorten rivierkreeften. Voor elke combinatie is beoordeeld hoe gevoelig een systeem is voor invasie en welke maatregelen kansrijk kunnen zijn.

Belangrijk is dat het kader geen locaties aanwijst waar ingrijpen noodzakelijk is. Die prioritering blijft een verantwoordelijkheid van de waterbeheerder zelf, bijvoorbeeld op basis van biodiversiteitswaarden, KRW- of Natura 2000-doelen, cultuurhistorie of schade.

Van wegvangen tot ecosysteemherstel

Het afwegingskader biedt een breed palet aan mogelijke maatregelen. Denk aan het wegvangen van rivierkreeften met fuiken of mechanische bestrijding, maar ook aan het tijdelijk droogleggen van wateren of het plaatsen van barrières om verspreiding te voorkomen.

Daarnaast is aandacht voor een meer ecosysteemgerichte aanpak, zoals het verbeteren van waterkwaliteit en het versterken van natuurlijke predatoren en leefgebieden. De effectiviteit van maatregelen verschilt per watertype en per soort rivierkreeft, en is in het kader zorgvuldig meegenomen.

Ook randvoorwaarden en kostenoverwegingen zijn per maatregel inzichtelijk gemaakt, zodat beheerders een integrale afweging kunnen maken.

Geen eenvoudige oplossing

Volledige uitroeiing van invasieve rivierkreeften is in de meeste gevallen niet haalbaar. Ook grootschalige consumptie wordt niet gezien als realistische oplossing. In de praktijk blijkt een combinatie van maatregelen het meest effectief, gericht op het beperken van populaties en het verminderen van schade.

Een goede waterkwaliteit en veerkrachtige ecosystemen spelen daarbij een belangrijke rol.

Dynamisch instrument in ontwikkeling

Het afwegingskader is gebaseerd op de huidige stand van kennis en zal in de komende jaren verder worden doorontwikkeld. Nieuwe inzichten en maatregelen kunnen worden toegevoegd, waardoor het instrument periodiek wordt geactualiseerd.

Met dit eerste landelijke afwegingskader beschikken waterbeheerders over een praktisch hulpmiddel om gerichter en beter onderbouwd in te grijpen waar dat nodig is.

Klik hier voor de originele publicatie en het afwegingskader.