Calicotrivierkreeft voor het eerst aangetroffen in Nederland in 2025
Nederland heeft er mogelijk een nieuwe invasieve rivierkreeftensoort bij. In 2025 werd voor het eerst bewijs gevonden van de aanwezigheid van de calicotrivierkreeft in ons land. Onderzoek wijst erop dat deze uit Noord-Amerika afkomstige soort zich waarschijnlijk heeft gevestigd in de Klompenwaard, een uiterwaard van de Rijn vlak bij de Duitse grens.
Nederland heeft al te maken met zeven uitheemse rivierkreeftensoorten die problemen veroorzaken voor de natuur en het waterbeheer. Met de vondst van de calicotrivierkreeft lijkt daar nu een achtste soort bij te komen.
In april 2025 werd in de Klompenwaard een opvallende schaar van een rivierkreeft gevonden. Door de vorm en het aantal knobbels op de schaar vermoedden onderzoekers dat deze van een calicotrivierkreeft afkomstig was.
Om zekerheid te krijgen, voerde AQUON, een organisatie voor wateronderzoek en advies, een DNA-analyse uit. Uit dat onderzoek bleek dat de gevonden schaar inderdaad van een calicotrivierkreeft was.
De calicotrivierkreeft komt van nature voor in grote delen van Noord-Amerika. In Europa werd de soort in 1997 voor het eerst ontdekt bij Karlsruhe in Duitsland. Sindsdien heeft de rivierkreeft zich langs het Rijnsysteem verspreid, zowel stroomopwaarts als stroomafwaarts. De soort komt inmiddels voor in delen van Duitsland en Frankrijk.
In 2017 werd een schaar van de soort gevonden in de Rijn bij Düsseldorf. Een jaar later werd daar ook een levend exemplaar aangetroffen. Omdat de soort steeds dichter bij Nederland kwam, verwachtten onderzoekers al langer dat zij uiteindelijk ons land zou bereiken.
Na de vondst van de schaar werd in de Klompenwaard gezocht naar levende rivierkreeften met fuiken en schepnetten. Dat leverde geen resultaat op.
Daarom werd in oktober 2025 aanvullend onderzoek gedaan met zogenoemd omgevings-DNA (eDNA). Hierbij zoeken onderzoekers naar DNA-sporen die dieren in het water achterlaten. Van drie onderzochte locaties bleken er twee positief voor de calicotrivierkreeft.
De twee locaties lagen in een nevengeul van de Rijn die door een lage waterstand al langere tijd was afgesloten van de rivier. Vooral op de plek waar eerder de schaar was gevonden, werden veel DNA-sporen aangetroffen. Dit wijst erop dat zich in of nabij deze nevengeul waarschijnlijk een populatie van de soort heeft gevestigd.
De calicotrivierkreeft lijkt sterk op de geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft, die ook al in het Nederlandse rivierengebied voorkomt. Daardoor is het niet eenvoudig om beide soorten uit elkaar te houden.
Onderzoekers letten vooral op kenmerken van de scharen en het tweede paar looppoten. De calicotrivierkreeft heeft onder meer een opvallende knobbel op de beweegbare vinger van de schaar en vaak duidelijkere beharing op het tweede pootpaar. Bij de geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft zijn deze kenmerken anders aanwezig.
Onderzoekers maken zich zorgen over de mogelijke vestiging van de soort. Het Nederlandse Rijngebied, met zijn kleirijke uiterwaarden, nevengeulen en geïsoleerde wateren, vormt namelijk een geschikt leefgebied voor de calicotrivierkreeft.
De soort kan zich snel voortplanten. Bij grote aantallen kunnen waterplanten, kleine waterdieren en amfibieën verdwijnen. Daarnaast graaft de rivierkreeft gangen in oevers, wat schade kan veroorzaken en het water troebel maakt.
Ook kan de soort grote afstanden over land afleggen. Daardoor kan zij nieuwe wateren bereiken en zich verder verspreiden.
In Duitsland zijn al maatregelen ontwikkeld om verdere verspreiding van de calicotrivierkreeft tegen te gaan. Experts adviseren om ook in Nederland te onderzoeken waar preventieve maatregelen mogelijk zijn, vooral in gebieden met hoge natuurwaarden.
Wanneer de soort zich eenmaal stevig heeft gevestigd, is het waarschijnlijk zeer moeilijk of zelfs onmogelijk om haar nog te verwijderen.
Om beter in kaart te brengen waar invasieve rivierkreeften voorkomen, roepen onderzoekers natuurliefhebbers op om waarnemingen door te geven via Waarneming.nl. Dat geldt niet alleen voor levende dieren, maar ook voor dode exemplaren of losse onderdelen zoals scharen.
Deze meldingen kunnen belangrijke informatie opleveren over de verspreiding van de soort.
Sinds 7 augustus 2025 staat de calicotrivierkreeft op de Europese lijst van invasieve exoten. De eerste Nederlandse vondst is inmiddels gemeld bij de daarvoor bestemde Europese instanties.
Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur werkt samen met provincie Gelderland, Rijkswaterstaat en verschillende waterschappen aan onderzoek naar de huidige verspreiding van de soort. Die kennis is nodig om te bepalen waar maatregelen het meest effectief kunnen zijn en om verdere verspreiding zoveel mogelijk te voorkomen.
Meer weten? Lees hier de oorspronkelijke publicatie.
Leadfoto: Astacoides, Wikimedia Commons, 2006