Geelpoothoornaar (voorheen Aziatische hoornaar)

De geelpoothoornaar (Vespa velutina), voorheen Aziatische hoornaar, is een wespachtige die van nature in Zuidoost- en Oost-Azië voorkomt. Sinds 2017 wordt de soort in Nederland waargenomen en het aantal nesten neemt exponentieel toe. In Europa gedraagt de geelpoothoornaar zich als invasieve exoot. Deze uitheemse hoornaar jaagt op vliegende insecten zoals andere wespachtige, vliegen en bijen. Afhankelijk van het leefgebied kan ongeveer een derde van het dieet bestaan uit honingbijen. Sinds 2026, is de 'oude' naam 'Aziatische hoornaar' vervangen met 'geelpoothoornaar' omdat verwarring te voorkomen. Er zijn namelijk meerdere soorten hoornaar in Azië en 'geelpoothoornaar' zegt meer over het uiterlijk dan 'Aziatische hoornaar'

Hoe herken ik de geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar)?

Geelpoothoornaar (Vespa velutina), voorheen Aziatische hoornaar, is een grote wesp, maar een relatief kleine hoornaar. Er is veel kleurvariatie tussen ondersoorten. De ondersoort die in Europa gevestigd is (Vespa velutina nigrithorax) heeft een oranje aangezicht en zwarte antennes en een geheel zwart borststuk. Het achterlijf is voor een groot deel donker tot zwart met vanaf de achterlijfpunt gezien twee brede banden en een smalle band. De banden zijn oranjegeel van kleur. De poten zijn zwart met kenmerkende gele uiteinden. De vleugels zijn doorschijnend maar donker van kleur. Werksters zijn 17-24 mm groot, de koningin maximaal 30 mm. Daarmee zijn ze iets kleiner dan de inheemse Europese hoornaar.

Voor hulp bij het identificeren van hoornaars kunt u de websites van de WUR, NVWA of EIS Nederland (Kenniscentrum insecten) raadplegen of bekijk onderstaande video van het Vlaams Bijeninstituut.

Bekijk de video

Bron: Vlaams Bijeninstituut, E learning Hoe herken je een Aziatische hoornaar

Herkomst – Waar komt de geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar) vandaan?

Van nature komt de geelpoothoornaar voor in Zuidoost-Azië. De soort is inheems in onder andere Bangladesh, Bhutan, China, India, Indonesië, Korea, Laos, Maleisië, Thailand en Vietnam. In Europa komt een ondersoort van de geelpoothoornaar voor: de Vespa velutina nigrithorax. Deze ondersoort komt oorspronkelijk uit de gematigde streken in Kashmir (India), Bhutan en China en is ondertussen aangetroffen in Japan, Zuid-Korea, vele landen in Europa en sinds 2023 ook in de Verenigde Staten.

Verspreiding – Waar komt de geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar) voor?

De geelpoothoornaar is per ongeluk geïmporteerd in Europa in 2004. Tegenwoordig komt de soort voor in Spanje, Portugal, Italië, Frankrijk, Duitsland, België, Nederland en Engeland. In 2017 is de geelpoothoornaar voor het eerst in Nederland, in Dreischor (Zeeland) waargenomen. Dit nest is vernietigd. In de jaren daarna is het aantal nesten in de zuidelijke provincies Limburg, Noord-Brabant en vooral Zeeland exponentieel toegenomen. Ook in midden Nederland en de noordelijke provincies worden nesten en individuen waargenomen. Uit elk zomernest kunnen honderden koninginnen komen die elk een nieuwe kolonie kunnen stichten.

Risico’s - Wat zijn de problemen? 

Het voornaamste probleem van de geelpoothoornaar is het dieet. De soort eet met name vliegende insecten zoals bijen wespen, vliegen, vlinders, rupsen, sprinkhanen en mieren. Verder eet de geelpoothoornaar ook vlees van kadavers, vis- of slachtafval. Een succesvolle kolonie in Frankrijk brengt jaarlijks gemiddeld 11 kilo insecten en ander vlees naar het nest. Het spierweefsel van de prooidieren dient als voedsel voor de larven. Het is onbekend in welke mate dit van invloed is op het voorkomen van insecten. Het jagen vindt plaats op plekken waar prooidieren zich concentreren. Dit kunnen bloeiende gewassen zijn, maar ook mestvaalten. Een studie in Spanje liet zien dat de aanwezigheid van de geelpoothoornaar gevolgen kan hebben voor de bestuiving van inheemse plantensoorten, doordat het bestaande relaties met bestuivende insecten verstoort.

We hebben het hier over een opportunistische jager die pakt wat er voor handen. Met name vlees- en strontvliegen, limonadewespen en honingbijen dienen als voedsel voor de larven. Dit zijn allemaal insecten die vaak in overvloed voorkomen, dus de predatie van de geelpoothoornaar hierop drukt vaak niet op het ecosysteem. Bijenvolken kunnen door meerdere hoornaars tegelijk belaagd worden waarbij ze in groepjes voor de bijenkast gaan hangen. Dit zogenaamde ‘bee-hawken’ is een erg effectieve manier van jagen op honingbijen. Afhankelijk van de predatiedruk (hoog bij veel hoornaarnesten) worden foeragerende bijen uit de lucht gegrepen en kunnen bijenvolken hierdoor inactief worden. Er is melding van een verhoogde sterfte van bijenvolken, maar meer onderzoek is nodig om de effecten op bijenvolken te kunnen vaststellen. Wilde bijen, steekvliegen en hommels worden minder gegeten door de geelpoothoornaar. Waarschijnlijk heeft de inheemse Europese hoornaar het meest te lijden onder de komst van de Aziatische hoornaar, aangezien ze dezelfde prooikeuze kennen.

Agressiever dan andere wespen, zoals de gewone wesp, is de geelpoothoornaar niet. Pas als de kolonie of zij bedreigd worden, dan zullen ze steken. Een steek van de geelpoothoornaar is voor mensen pijnlijk, maar niet levensbedreigend, tenzij iemand allergisch is. Veel steken tegelijk, of steken op gevoelige plekken op het lichaam, kunnen wel gevaarlijk zijn. Recente berichten wijzen ook op het spuiten van gif of een andere vloeistof door de geelpoothoornaar. Wanneer men deze vloeistof in de ogen krijgt kan dit tijdelijke blindheid tot gevolg hebben.

Economische schade door de geelpoothoornaar is beperkt; geelpoothoornaars eten, net als andere wespen, vooral valfruit aan het eind van de zomer. Indirecte schade door predatie op bestuivers is ook klein, omdat bestuivers hun werk in het voorjaar al gedaan hebben, wanneer de geelpoothoornaar nog in kleine getale aanwezig is. Ze kunnen wel impact hebben op bestuivers met meerdere generaties per jaar.

Leadfoto: Gilles San Martin, Wikimedia Commons

Laatste update 15 april 2025

Gepubliceerd 10 november 2022