Termieten

Preventie is de meest kosteneffectieve aanpak van invasieve exoten. Dat wil zeggen dat zoveel mogelijk moet worden voorkomen dat er nieuwe introducties plaatsvinden. Dit zou kunnen door een rem te zetten op de import van de handel van oude (olijf)bomen. Verder zou het gebruik van (gecombineerde) beheermethoden de verspreiding kunnen voorkomen. In Nederland ontbreekt het (nog) aan een infrastructuur voor vroege signalering van termieten en melding van waarnemingen bij de juiste instanties.

Vermoedt u overlast te hebben van termieten?

Wees er zeker van dat u met termieten te maken hebt. Aanwijzingen voor de aanwezigheid van (ondergronds levende) termieten in of rond huis zijn:

1. Vorming van moddertunnels van de grond (nest) naar een voedselbron (hout) of waterbron, bijvoorbeeld langs muren of fundering. Bij vergevorderde aantastingen kunnen er ook vrijhangende tunnels uit plafonds, balken en andere hoge structuren ontstaan. Een termieteninfestatie is actief als een tunnel na afbraak weer opnieuw opgebouwd wordt;
2. Uitgebreide) schade aan houtwerk. Bij openbreken van het hout kunnen de termieten (witte tot karamelkleurige insecten) zichtbaar zijn. Een termietenpopulatie kan zich over langere tijd (jaren) grotendeels verborgen ontwikkelen voordat schade aan houtwerk zichtbaar wordt;
3. Bij grote aantallen termieten kunnen er op bepaalde momenten in het jaar zwermen (bruidsvluchten) van gevleugelde termieten voorkomen, mogelijk ook binnenshuis. Op deze manier worden er nieuwe kolonies gesticht. Deze gevleugelde termieten kunnen donker van kleur zijn, in tegensteling tot hun niet-gevleugelde witte tot karamelkleurige, in het donker levende soortgenoten.

Bij het vermoeden dat u last hebt van termieten, biedt het KAD eengratis determinatie-service aan. U krijgt dan te horen of de naar ons toegezonden beestjes termieten zijn of niet.

Bron: Kennis- en Adviescentrum Dierplagen, Veenendaal

Voor termieten zijn er verschillende vormen van bestrijding; mechanisch (bv door het aanbrengen van barières), biologisch (bv door het gebruik van natuurlijke vijanden), fysisch (aanpassen van lokale klimaatomstandigheden, zoals verhitten of uitdrogen), chemisch (biociden) en de overige methoden zoals microgolven en straling.

Mechanisch

Dit kan door middel van het aanbrengen van membraan, doek of zeil waar termieten niet doorheen kunnen, waardoor termieten het hout of woning niet kunnen betreden. Verder zou het uitstrooien van fijnkorrelig materiaal waar termieten niet goed tegen (zoals silicaat) kunnen ook een oplossing kunnen bieden. Hierdoor wordt de wasachtige beschermlaag van de termieten beschadigt waardoor ze gemakkelijk uitdrogen.

Biologisch

Aangezien termieten veelal beschermd in hout, bodem of zelfgemaakte gangen te vinden is, heeft het gebruikt van roofdieren ter biologische bestrijding minder succes als bij andere plaagsoorten. Het gebruik van micro-organismen die termieten zelf binnen de kolonies kunnen vespreiden zijn hoopvoller in het beheer van termieten. Denk hierbij aan schimmels, bacteriën en nematodes. De verwachting is dat biologsiche bestrijding geen volledige oplossing zal zijn, maar wel deel van een grotere 'intergrated pest management'

Fysisch

Fysisch bestrijding betreft ondere andere verhitten, verkolen, uitdrogen en het ontrekken van zuurstof. Een voordeel van deze technieken zijn dat ook verborgen termieten bereikt kunnen worden, die voorheen niet opgemerkt waren. Nadelen van deze technieken zijn de potentïele schaden die de hitte, koudte, uitdroging en gebrek aan zuurstof kunnen hebben op de plek van de termieten zich bevonden.

Chemisch

Je kan hierbij denken aan 'repellants', oftewel, een insectenwerend middel, op basis van onder andere pepermunt- en lavendelolie. Deze repellants hebben echter geen curatieve werking enkel een afwerende werking.

Het gebruik van lokaassystemen is een veelgebruikte techniek in bestrijding van termieten. Hierbij worden eetbare materialen geïmpregneerd met een biocide met een langzame biodice. Aangezien niet elk individu zelf foerageerd en dan afhankelijk is van anderen die wel foerageren, moet het een langzaam middel zijn want anders wordt niet de gehele kolonie aangepakt. De lokaassystemen zijn voornamelijk effectief bij grondtermieten.

Tevens kan hout ook behandelt worden met zogenaamde houtconseveringsmiddelen die in het hout trekken waardoor een termiet die hiervan eet sterft.

Overig

Het toepassen van micro-golven ter detectie en bestrijding van termieten werkt goed, maar levert ook schade op aan de behandelde materialen.

Er is in Nederland geen beleidsmatig of wettelijk kader dat betrekking heeft op termieten. Termieten staan niet op de Unie-lijst van zorgwekkende invasieve uitheemsesoorten of fytosanitaire quarantainelijsten. Er is geen meldings- of bestrijdingsplicht, er zijn geen bouwvoorschriften of clausules in koopcontracten en er is geen overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor preventie of bestrijding.

Het BuRo van de NVWA wil het komende jaar een risicoscan voor uitheemse termieten opstellen. Het advies aan het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is om daar niet op te wachten, maar alvast in gesprek te gaan met collega overheden om de rol te bepalen van de verschillende partijen bij signalering en bestrijding van termieten.

• Signaaladvies over de risico’s van uitheemse termieten voor Nederland. NVWA, Bureau Risicobeoordeling & onderzoek [nota].
• Online informatieblad over termieten. Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) [website]
• Noordijk, J. & Th. Heijerman 2020. Importgevallen van de termiet Coptotermes formosanus (Blattodea: Rhinotermitidae). Entomologische Berichten 80: 55-58 [artikel] via Nederlands Soortenregister
• Risicoscan Termieten. EIS en KAD, 2026.
• Handreiking aan gemeenten over termieten in Nederland. Werkgroep Termieten. December 2025 [rapport]

_{* Het laden van de database van de kennisbank invasieve exoten kan even duren}