Wet- en regelgeving

Wet- en regelgeving

De Aziatiatische duizendknoop, de reuzenberenklauw of de muskusrat: de meeste van deze invasieve exoten komen door menselijk handelen terecht in nieuwe gebieden. Ze liften onbedoeld mee met toeristen en internationale vrachten of worden gebruikt voor handel.

Eenmaal hier kunnen invasieve exoten een bedreiging vormen voor de biodiversiteit en de gezondheid van mensen. Ze kunnen ook zorgen voor onveilige situaties en economische schade, zo zijn de bestrijdingskosten hoog. Om de verspreiding en negatieve effecten van invasieve exoten zoveel mogelijk te voorkomen gelden er op Europees en nationaal niveau specifieke wetten en regels. Op deze pagina vindt u een beknopt overzicht van de wet- en regelgeving.

Europese wet- en regelgeving invasieve exoten 

De EU heeft een lijst (Unielijst) samengesteld van invasieve soorten die ergens in Europa voorkomen en schade veroorzaken of dit in de toekomst waarschijnlijk gaan doen. Het bezitten, verhandelen, kweken, transporteren en importeren van deze soorten is in de hele EU verboden. Het is de taak van de lidstaten om deze soorten, waar mogelijk, uit te roeien in het wild. Als uitroeien niet lukt, moeten de lidstaten de soort beheren en de nadelige effecten zoveel mogelijk beperken.

De EU beoordeelt de risico’s en voegt soorten aan de lijst toe. Ook kan de EU weer planten en dieren van de lijst afhalen als regulering geen voordelen meer biedt. De lijst zal de komende jaren waarschijnlijk groeien. Overigens komen sommige soorten op de Unielijst momenteel nog niet in Nederland voor.

Plantensoorten die op de Unielijst staan mogen in de tuin blijven staan. Maar mensen mogen ze niet verhandelen, vermeerderen of verspreiden in de natuur. Meer informatie over de toegestane mogelijkheden en voorwaarden kunt u vinden op de website van RVO RVO, Invasieve Exoten.

Unie-lijst: welke soorten staan op de Unie-lijst?

Terrestrische plantensoorten

Soort Op de Unie-lijst sinds
Amerikaans bezemgras Andropogon virginicus 15-08-2019
Ballonrank Cardiospermum grandiflorum 15-08-2019
Chinese struikklaver Lespedeza cuneata 15-08-2019
Fraai lampenpoetsersgras Pennisetum setaceum 02-08-2017
Gewone gunnera Gunnera tinctoria 02-08-2017
Gestekelde duizendknoop Persicaria perfoliata 03-08-2016*
Hemelboom Ailanthus altissima 15-08-2019
Hoog pampagras Cortaderia jubata 15-08-2019
Japanse klimvaren Lygodium japonicum 15-08-2019
Japans steltgras Microstegium vimineum 02-08-2017
Kudzu Pueraria montana var. lobata 03-08-2016*
Mesquite Prosopis juliflora 15-08-2019
Oosterse hop Humulus scandens 15-08-2019
Perzische berenklauw Heracleum persicum 03-08-2016*
Reuzenbalsemien Impatiens glandulifera 02-08-2017
Reuzenberenklauw Heracleum mantegazzianum 02-08-2017
Roze rimpelgras Ehrharta calycina 15-08-2019
Schijnambrosia Parthenium hysterophorus 03-08-2016*
Sosnowsky's berenklauw Heracleum sosnowskyi 03-08-2016*
Struikaster Baccharis halimifolia 03-08-2016*
Talgboom Triadica sebifera 15-08-2019
Wilgacacia Acacia saligna 15-08-2019
Zijdeplant Asclepias syriaca 02-08-2017


Water- en oeverplanten

Soort Op de Unie-lijst sinds
Alligatorkruid Alternanthera philoxeroides 02-08-2017
Grote vlotvaren Salvinia molesta 15-08-2019
Grote waternavel Hydrocotyle ranunculoides 03-08-2016*
Kleine waterteunisbloem Ludwigia peploides 03-08-2016*
Moeraslantaarn Lysichiton americanus 03-08-2016*
Ongelijkbladig vederkruid Myriophyllum heterophyllum 02-08-2017
Parelvederkruid Myriophyllum aquaticum 03-08-2016*
Smalle theeplant Gymnocoronis spilanthoides 15-08-2019
Smalle waterpest Elodea nuttallii 02-08-2017
Verspreidbladige waterpest Lagarosiphon major 03-08-2016*
Waterhyacint Eichhornia crassipes 03-08-2016*
Waterteunisbloem Ludwigia grandiflora 03-08-2016*
Waterwaaier Cabomba caroliniana 03-08-2016*


Zoogdieren

Soort Op de Unie-lijst sinds
Amerikaanse voseekhoorn Sciurus niger 03-08-2016*
Beverrat Myocastor coypus 03-08-2016*
Grijze eekhoorn Sciurus carolinensis 03-08-2016*
Indische mangoeste Herpestes javanicus 03-08-2016*
Muntjak Muntiacus reevesi 03-08-2016*
Muskusrat Ondatra zibethicus 02-08-2017
Pallas' eekhoorn Callosciurus erythraeus 03-08-2016*
Rode neusbeer Nasua nasua 03-08-2016*
Siberische grondeekhoorn Tamias sibiricus 03-08-2016*
Wasbeer Procyon lotor 03-08-2016*
Wasbeerhond Nyctereutes procyonoides 02-08-2017


Vogels

Soort Op de Unie-lijst sinds
Heilige ibis Threskiornis aethiopicus 03-08-2016*
Huiskraai Corvus splendens 03-08-2016*
Nijlgans Alopochen aegyptiacus 02-08-2017
Rosse stekelstaart Oxyura jamaicensis 03-08-2016*
Treurmaina Acridotheres tristis 15-08-2019


Reptielen en amfibieën

Soort Op de Unie-lijst sinds
Amerikaanse stierkikker Lithobates catesbeianus, synoniem Rana catesbeiana 03-08-2016*
Lettersierschildpad Trachemys scripta 03-08-2016*
Geelbuikschildpad Trachemys scripta scripta 03-08-2016*
Geelwangschildpad Trachemys scripta troostii 03-08-2016*
Roodwangschildpad Trachemys scripta elegans 03-08-2016*


Invertebraten

Soort Op de Unie-lijst sinds
Aziatische hoornaar Vespa velutina 03-08-2016*
Nieuw-Zeelandse landplatworm Arthurdendyus triangulatus 15-08-2019


Zoetwater invertebraten

Soort Op de Unie-lijst sinds
Californische rivierkreeft Pacifastacus leniusculus 03-08-2016*
Chinese wolhandkrab Eriocheir sinensis 03-08-2016*
Geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft Orconectus virilis 03-08-2016*
Gevlekte Amerikaanse rivierkreeft Orconectus limosus 03-08-2016*
Marmerkreeft Procambarus fallax f. virginalis 03-08-2016*
Rode Amerikaanse rivierkreeft Procambarus clarkii 03-08-2016*


Vissen

Soort Op de Unie-lijst sinds
Amoergrondel Percottus glenii 03-08-2016*
Blauwband Pseudorasbora parva 03-08-2016*
Gestreepte koraalmeerval Plotosus lineatus 15-08-2019
Zonnebaars Lepomis gibbosus 15-08-2019

* De dier- en plantensoorten die staan op de Unie-lijst van 13 juli 2016 maken onderdeel uit van de Regeling natuurbescherming (bijlage 10 behorende bij artikel 3.30a van de regeling). Voor deze soorten moeten de provincies beheersmaatregelen, uitroeiingsmaatregelen en herstelmaatregelen treffen. Over de soorten die later aan de Unie-lijst zijn toegevoegd wordt nog overlegd tussen overheid en provincies. 

Waarom staat Aziatische duizendknoop niet op de Unie-lijst? 

Niet alle exoten die schadelijk zijn staan op de Unielijst. Soms is de meerderheid van de lidstaten tegen de opname van de soort of is er nog geen risicobeoordeling gedaan die voldoet aan de EU-criteria. Zo ontbreekt de Aziatische duizendknoop op de Unielijst. Voor deze soort bestaat nog geen effectieve bestrijdingsmethode en plaatsing op de lijst betekent hoge beheerkosten voor lidstaten. Vanuit Europa is er dus geen wettelijke plicht om deze soort aan te pakken, maar het is niet uitgesloten dat in de toekomst de soort alsnog op de lijst komt te staan.

Nederlandse wet- en regelgeving invasieve exoten

Op basis van de EU verordening hebben de Europese lidstaten de plicht om uitroeiings­maatregelen, beheersmaatregelen en herstelmaatregelen te treffen.

Bij de decentralisatie van het natuurbeleid is afgesproken dat provincies verantwoordelijk zijn voor natuur, waaronder het aanpakken van invasieve exoten. Gedeputeer­de Staten van de provincies werken momenteel aan de opzet en uitvoering van beleid voor de bij ministeriële regeling aangewezen soorten. Voor de uitvoering is er ook een belangrijke rol weggelegd voor terreinbeheerders zoals gemeenten, waterschappen, private organisaties en particulieren. Veel van deze partijen zijn al bezig met het nemen van maatregelen. De provincies hebben daarin, als verantwoordelijk bestuursorgaan, een coördinerende taak.

Verschillende gemeenten hebben in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) iets opgenomen over invasieve exoten. Over het algemeen gaat het dan over de bevoegdheid van het College van B&W om terreinbeheerders te kunnen verplichten bepaalde soorten te bestrijden of verwijderen. 

Uitroeiingsmaatregelen 

Welke maatregelen de Gedeputeerde Staten treffen hangt af van de mate van verspreiding van een soort. Het inzetten van uitroei­ings­maat­regelen kan als soorten vroegtijdig in Nederland worden gesignaleerd en nog maar matig zijn verspreid. Uitroeiingsmaat­rege­len richten zich op de volledige en permanente verwijdering van een populatie van de invasieve exoot. (Artikel 17, EU-exotenverordening).

Beheersmaatregelen 

Voor invasieve exoten van de Unielijst die al wijdverspreid in Nederland voorkomen worden beheersmaatregelen vastgesteld. De beheersmaatregelen zijn gericht op het uitroeien, beheersen of indammen van een populatie van de invasieve exoot (Artikel 19, EU-exotenver­orde­ning).

Herstelmaatregelen 

Naast elimineren of beheersen moeten de Gedeputeerde Staten ook herstelmaatregelen nemen. Herstelmaatregelen richten zich op het versterken van de veerkracht van ecosystemen tegen invasieve exoten en het herstel van veroorzaakte schade. De maatregelen zorgen er ook voor dat inheemse soorten en hun leefgebieden in stand blijven, in overeenstemming met de Habitat- en de Vogelrichtlijn. (Artikel 20, EU-exotenverordening).

Welke soorten vallen onder de provinciale maatregelen?

In de Regeling natuurbescherming is een lijst opgenomen met dier- en plantensoorten waarvoor de provincies beheersmaatregelen, uitroeiingsmaatregelen en herstelmaatregelen moeten treffen (Bijlage 10 in de regeling, met * gemarkeerde soorten in de Tabel onder het kopje Unie-lijst). Op deze lijst staan uitsluitend de dier- en plantensoorten die op de Unielijst van 13 juli 2016 staan. De provincies en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit overleggen over de soorten die later aan de Unielijst zijn toegevoegd. Provincies hebben soms aanvullend beleid voor invasieve exoten die (nog) niet op de Unielijst staan.

De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit blijft verantwoordelijk voor de bestrijding van invasieve exoten van de Unie-lijst die niet op de lijst in bijlage 10 staan. Bestrijding van de Unielijst-soorten die vallen onder de Visserijwet 1963 (krabben en kreeften) of waarvan de bestrijding valt onder de Waterwet (beverrat en muskusrat) vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de provincies.

Welke soorten mogen nog chemisch worden bestreden?

In Nederland geldt een verbod op professioneel gebruik van bestrijdingsmiddelen buiten de landbouw (alle verharde en niet-verharde terreinen). Wel is er een uitzondering: het bestrijden van onkruiden of insecten waarvoor het gebruik van een gewasbeschermingsmiddel onvermijdelijk is. Bijvoorbeeld omdat er nog geen andere bestrijdingsmethode beschikbaar is.

Dit houdt in dat hoveniers, aannemers en opdrachtgevende organisaties zoals gemeenten en waterschappen geen chemische bestrijdingsmiddelen mogen gebruiken. Voor een aantal soorten geldt dit verbod niet. Soorten die nog wel met chemische bestrijdingsmiddelen mogen worden bestreden zijn:

  • Eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea)
  • Bastaardsatijnrups (Euproctis chrysorrhoea)
  • Aziatische duizendknopen: Japanse duizendknoop (Fallopia japonica), Sachalinse duizendknoop (Fallopia sachalinensis), bastaard duizendknoop (Fallopia x bohemica), Afghaanse duizendknoop (Persicaria wallichii) en kruisingen
  • Fluweelboom/azijnboom (Rhus species)
  • Pontische rododendron (Rhododendron x superponticum)
  • Robinia (Robinia pseudoacacia)
  • Knolcyperus (Cyperus esculentus)
  • Schadeveroorzakende organismen op rozen (Rosa species) bij oorlogsgraven

Soorten die nog tot uiterlijk 1 april 2022 met chemische bestrijdingsmiddelen mogen worden bestreden: 

  • Amerikaanse vogelkers (Prunus serotina)
  • Eik (Quercus species) met uitzondering van Quercus robur en Quercus petraea

En verder:

  • bepaalde delen van grassportvelden en golfterreinen tegen de onkruiden, insecten en schimmels (zie voor details: Wijziging van de Regeling gewasbeschermingsmiddelen en biociden, Nr. IENW/BSK-2020/57764, bijlage XVII),
  • soorten waarvoor op grond van artikel 38 van de wet een vrijstelling is verleend,
  • voor een gerichte bestrijding van terrestrische soorten die zijn opgenomen op de lijst van voor de Unie-lijst met uitzondering van moeraslantaarn (Lysichiton americanus) en reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum).

Waar vind ik meer informatie?